ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ, ਅਸ਼ਫਾਕ ਉਲਾ ਖਾਨ, ਰਾਜਿੰਦਰਨਾਥ ਲਹਿਰੀ, ਠਾਕੁਰ ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ ਦਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਸੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਕੇਸ ਲਈ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਰਮਨ ਬਦਸਲੂਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਲੁੱਟ ਲਏ ਗਏ। ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ 9 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ ‘ਕੀਰਤੀ’ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸੀ।

ਕਾਕੋਰੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਦਸ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਚਿੰਦਰਨਾਥ ਸਨਿਆਲ, ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ, ਰਾਜਿੰਦਰਨਾਥ ਲਹਿਰੀ, ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਮਨਮਤਨਾਥ ਗੁਪਤਾ, ਜੋਗੇਸ਼ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ, ਗੋਵਿੰਦ ਚਰਨਕਰ, ਸੁਰੇਸ਼ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਡਬਲਿਸ, ਰਾਮਦੁਲਾਰੇ, ਅਸ਼ਫਾਕ ਉੱਲਾ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਮਈ 1927 ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਕਾਕੋਰੀ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ’ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਸ ਕਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “9 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਕਾਕੋਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਕ ਟਰੇਨ ਚੱਲੀ। ਇਹ ਲਖਨ ਤੋਂ 8 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸੀ, ਰੇਲਗੱਡੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ 3 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਕਾਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਦੂਜੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੇਗਾ, ਚੁੱਪ ਰਹੋ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਕਾਕੋਰੀ ਘੁਟਾਲਾ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ

ਕਾਕੋਰੀ ਕੇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਫੜੇ ਗਏ, ਇਹ ਕੇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਦਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਫਾਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਕੇਸ ਆਇਆ। ਜਨਵਰੀ 1928 ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ‘ਕਿਰਤੀ’ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ।

The post 9 ਅਗਸਤ 1925: ਕਾਕੋਰੀ ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ appeared first on Daily Post Punjabi.