ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ, ਮਖਮਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਜਾਦੂਈ ਯੁਗ ਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਤ

ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 12:15 ਵਜੇ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੂਹ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਲਗਭਗ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ 7:30 ਵਜੇ ਭੋਪਾਲ ਟਾਕੀਜ਼ ਨੇੜੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦ ਜਾਣਾ ਉਰਦ ਗਜਲ ਦੇ ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੇ ਯੁਗ ਦਾ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਵਿਛੜਣ ਦਾ ਮਖਮਲੀ ਮਿਜਾਜ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 1994 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰੋਹਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੀ ਬੇਸਬਰੀ ਭੀੜ ਇਸ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ।

ਜਦੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਵੀ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਆਏ ਤਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਈਕ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। “ਕੁਛ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਰਹੀ ਹੋਂਗੀ, ਯੂੰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬੇਵਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਲ ਭਰ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੀ ਭੀੜ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।

ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 1965 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਰਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਜੁਬਾਨ ਬਣਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਲੋਕਲ ਲੋਕਲ ਟ੍ਰੇਨ ਫੜ ਕੇ ਦਫਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਊਣੀ ਏ ਤਾਂ ਬਦਲਾਅ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : ‘ਜਾਖੜ ਜੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ…’, ਕੇਵਲ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ BJP ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ CM ਮਾਨ ਦਾ ਤੰਜ

ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ। ਮੇਰਠ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਅਤੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। 1987 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਕੇ ਬਚੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲੀ ਰਾਖ ਹੀ ਬਚੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਮਲਬੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੇਅਰ, “ਲੋਗ ਟੂਟ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਏਕ ਘਰ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ, ਤੁਮ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਖਾਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਜਲਾਨੇ ਮੇਂ” ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਉਪਜ ਸੀ। ਇਸ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਯੂਪੀ ਛੱਡ ਕੇ ਭੋਪਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।

ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੀਆਂ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੂਖਮ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ (ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ) ਦੇ ਉਸ ਮੁਕਾਮ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਲਕਾ ਬਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਉਮਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ -:

Moosewala ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਠਾ-ਸਿੱਧਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗਾਇਕ ਨੇ ਕੀਤੇ ਸਿੱਧੇ